Aktualności
Aktualności

60-LECIE DZIAŁALNOŚCI ODDZIAŁU POLSKIEGO TOWARZYSTWA HISTORYCZNEGO W NOWYM SĄCZU


2015-12-14

 

60-LECIE DZIAŁALNOŚCI ODDZIAŁU POLSKIEGO TOWARZYSTWA HISTORYCZNEGO W NOWYM SĄCZU

 

                       Nowosądeckie grono miłośników historii obchodzi w tym roku 60-lecie istnienia Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego. Do naszego Oddziału PTH należało w ciągu sześciu dekad 288 osób. Wśród nich wiele znanych nazwisk. Był czas, że przynależność do towarzystwa była – jak to można nazwać – w modzie. W mieście z tradycjami niepodległościowymi, jakim był – i miejmy nadzieję, że nadal jest – Nowy Sącz, próby powołania oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego sięgają okresu międzywojennego. Sama organizacja o zasięgu ogólnopolskim powstała jeszcze pod zaborami – we Lwowie w 1886 roku, kiedy miłośnicy dziejów ojczystych, korzystając z możliwości, jakie dawała galicyjska autonomia, utworzyli Towarzystwo Historyczne. Po odzyskaniu niepodległości, od roku 1924 działało pod obecną nazwą, mając nadal siedzibę we Lwowie. Z towarzystwem związane było wydawanie najważniejszego w polskim środowisku historycznym naukowego periodyku „Kwartalnik Historyczny”. Odzyskanie niepodległości dało impuls do poszukiwań dumnych śladów przeszłości, do ich utrwalania i publikowania badań. Nowy Sącz, mający pośród światłych obywateli grono miłośników przeszłości, posiadający bazę w postaci szkół gimnazjalnych, towarzystw oświatowych i bibliotek, także pragnął dołączyć do ośrodków prowadzących badania nad własną przeszłością. Tym bardziej, że w dziejach miasta miały miejsce wydarzenia, z których sądeczanie byli dumni – jak wierna królowi postawa sądeckich mieszczan podczas buntu krakowskiego wójta Alberta, pobyty królewskich synów i znamienitego historyka polskich dziejów Jana Długosza w mieście nad Dunajcem i Kamienicą, wyzwolenie się jako pierwszego miasta spod szwedzkiej okupacji, udział ochotników w powstaniach narodowych na terenie „Kongresówki” czy też wspaniała karta legionowa z okresu Wojny Światowej. W roku 1929 dr Tadeusz Mączyński podjął próbę zorganizowania środowiska naukowego, korespondując z Zarządem Głównym PTH we Lwowie. Mimo przychylności do pomysłu powołania oddziału, na przeszkodzie stanęły względy formalne – zabrakło jednak 20 osób – założycieli. Idea zamarła na kilka lat, jednak nie umarła całkowicie. W wyniku działań podjętych wspólnie z Sądeckim Kołem Towarzystwa Szkoły Ludowej, które zainicjowało studia historyczne nad dziejami regionu, opracowane materiały udało się opublikować w powołanym do życia własnym periodyku naukowym o nazwie „Rocznik Sądecki”. Nazwę zaproponował także Tadeusz Mączyński. Był to rok 1939 i wybuch wojny uniemożliwił nawet rozprowadzenie całego nakładu. Pierwszy „Rocznik” czekał w ukryciu na lepsze czasy. Po wojnie, udało się zebrać część zespołu rozproszonego wojną, przygotować i wydać w 1949 r. drugi tom, zarekwirowany niemal w całości przez cenzurę – tak naprawdę do dziś nie wiadomo, z jakiego powodu…

            Lata stalinizmu nie sprzyjały podejmowaniu prawdziwych badań dumnej królewskiej czy chrześcijańskiej przeszłości miasta, a Legiony Polskie czy też postać Marszałka Piłsudskiego miała zostać zapomniana…

             Lekka odwilż, jakby zapowiedź nadchodzącego Października, przyniosła jakieś nadzieje. 2 maja 1955 roku, z inicjatywy dr. Henryka Dobrowolskiego, członka Zarządu Głównego PTH, Dyrektora Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Krakowie, po zebraniu na którym wygłosił on odczyt na temat „Echa rewolucji 1905 r.” powołano do życia Oddział PTH w Nowym Sączu. Po odczycie prelegent podał wniosek założenia w Nowym Sączu oddziału PTH. Po krótkiej dyskusji zebrani wniosek przyjęli i przystąpili do wyboru zarządu. W skład pierwszego zarządu weszli prof. Kazimierz Golachowski – przewodniczący, Stefania Czernecka – Dyrektorka Szkoły Odzieżowej – sekretarz, wykładowca z liceum Franciszek Grodkowski – skarbnik i Ryszard Gessing – Prezes Oddziału Związku Zawodowego Nauczycielstwa Polskiego jako członek Zarządu. Na tym zebranie zakończono. Siedzibą Oddziału stały się pomieszczenia Powiatowego Archiwum Państwowego w gmachu sądów przy ul. Pijarskiej 3/5, którego pierwszym kierownikiem w latach 1950-1961 był Kazimierz Golachowski. Był ona także polonistą w II Gimnazjum im. Chrobrego w latach 1929-1933 i 1945-1950, a później w II LO im. Konopnickiej, autorem wielu opracowań i artykułów z dziejów regionu. Lista założycieli liczyła 23 osoby – wielu znamienitych Sądeczan – m.in. sędzia Adam Benisz, inż. arch. Zenon Remi, Zofia Romańska, Laura Markowska, Józef Homecki, dyrektorzy szkół jak Stefania Czernecka, Bronisław Zieliński i Władysław Zięba, nauczyciele – Ryszard Gessing, Franciszek Grodkowski, Edward Smajdor, Henryk Stamirski, Jadwiga Szeworska i  Eleonora Zdrzańska.

Już po wakacjach, we wrześniu 1955 roku powołano do życia sekcje: Ochrony Zabytków (kierowana przez Józefa Homeckiego), Fotograficzną (kierowana przez Henryka Dobrzańskiego) i Słownika Biograficznego (kierowaną przez Zofię Romańską). Do Zarządu dokooptowano w późniejszym czasie kierowników powołanych sekcji: H. Dobrzańskiego, J. Homeckiego i Z. Romańską. Od września 1955 r. przystąpiono do wygłaszania odczytów i gromadzenia materiałów historycznych. Do końca roku wygłoszono 22 odczyty autorstwa K. Golachowskiego (9), F. Grodkowskiego, H. Stamirskiego i K. Dziwika (po 2) oraz W. Dakowskiego, H. Dobrzańskiego, J. Homeckiego, J. Krokowskiego, Z. Romańskiej i R. Szkaradka. Pierwszym odczytem wygłoszonym w ramach działalności sądeckiego Oddziału PTH były „Wykopaliska w Naszacowicach” autorstwa H. Stamirskiego, przedstawione w sali ZZNP przy ul. Narutowicza. Kolejne odczyty, dzięki nawiązaniu współpracy z Domem Kultury Kolejarza, odbywały się w sali DKK. Oddział nawiązał kontakt z Domem Kultury Kolejarza, Towarzystwem Wiedzy Powszechnej, Związkiem Nauczycielstwa Polskiego i radiowęzłem w Nowym Sączu, przygotowując materiały do pogadanek i odczyty. Członkowie oddziału oprowadzali większe grupy turystów po mieście pokazując zabytki i przedstawiając historię miasta. Wycieczek rocznie było od 15 do 20. Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Nowym Sączu zostało „zalegalizowane”, tj. wpisane do ewidencji działających w mieście stowarzyszeń, 14 października 1955 r. O powstaniu informowała lokalna prasa i radiowęzeł miejski.

Pierwszym zadaniem realizowanym przez Sekcję Ochrony Zabytków było zabezpieczenie resztek murów miejskich „niszczejących w ogrodzie plebańskim”. W kolejnych latach przystąpiono do wykonywania dokumentacji fotograficznej (do połowy 1957 roku wykonano ok. 500 zdjęć) i inwentaryzacji zabytków na terenie miasta. Na wszystkich zabytkowych budynkach umieszczono opisy historii budynku oprawione w drewniane ramki. Sekcja Słownika Biograficznego nawiązała kontakt z Redakcją Słownika przy Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie, przesyłając tam własne opracowania biogramów zasłużonych Sądeczan. Gromadzono dokumenty, poszerzało się grono członków – w 1959 r. do PTH należało już 78 osób. W listopadzie 1955 podjęto temat reaktywowania „Rocznika Sądeckiego”. Wybrano komitet złożony z Kazimierza Golachowskiego, sędziego Tomasza Kmiecika i polonisty, kierownika Powiatowego Ośrodka Doskonalenia Kadr Oświatowych, Edwarda Smajdora w celu pertraktacji z Zarządem Głównym PTH o przyznanie funduszy na wydawanie pisma oraz zbierania materiałów do planowanej publikacji. Trzeci tom, firmowany po raz pierwszy przez Oddział PTH w Nowym Sączu, ukazał się roku 1957 w nakładzie 1000 egzemplarzy, dzięki funduszom Powiatowej i Miejskiej Rady Narodowej, liczył 424 strony, a zawierał artykuły, rozprawy i materiały opracowane w dużej mierze przez członków Oddziału.

Takie były początki. Lata 60. to działalność do 1963 roku pod kierunkiem pierwszego przewodniczącego, Kazimierza Golachowskiego. Dzięki jego zaangażowaniu powstały koła w Szczyrzycu, Limanowej, Grybowie, ukazały się dwa kolejne tomy pisma w roku 1960 i 1962, rozpoczęto kompletowanie własnej biblioteki. Od połowy roku 1963 kierowanie Oddziałem na następne 14 lat przejął Ryszard Wolny, pracę przy redakcji „Rocznika” , która trwała do 1990 roku, rozpoczął Marian Nowak. Ukazywały się kolejne tomy – w latach 1964, 1966, 1967, 1969, 1970, 1971, 1972, 1975, powstały koła w Piwnicznej, Muszynie, Starym Sączu – chociaż w kolejnych latach działalność poszczególnych kół zamierała. Biblioteka była czynna dwa razy w tygodniu, komplet wydanych „Roczników” wysłano do Biblioteki Kongresu USA…

Członkowie Oddziału w latach 70. prowadzili intensywną akcję wygłaszając odczyty i prelekcje w domach wypoczynkowych FWP w Krynicy, Muszynie, Żegiestowie i Piwnicznej oraz w klubach „Ruch” – np. w 1975 r. były to 134 odczyty i prelekcje!

W roku 1974 w uznaniu znaczenia działalności Oddziału PTH w Nowym Sączu dla miasta i regionu, Oddział PTH został uhonorowany Złotą Tarczą Herbową Miasta Nowego Sącza i Złotą Odznaką „Zasłużony Dla Ziemi Sądeckiej”.

W grudniu 1977 roku funkcję prezesa powierzono Kazimierzowi Zającowi. W roku 1978 po kilkuletniej przerwie ukazał się „podwójny” rocznik z lat 1974-1977. Dzięki zabiegom prezesa utworzono w 1978 roku czwartą w Polsce Stację Naukową PTH – w użyczonym przez miasto lokalu przy Jagiellońskiej 30. Nad pracami stacji czuwała Rada Naukowa powołana przez Zarząd Główny, w którego składzie znaleźli się historycy – profesorowie Płaza, Kiryk, Małecki i Bieniarzówna, docenci Felczak, Opas, Perzanowski, Skrzypek, Wyrozumski, doktorzy – Juzwenko, Raczkowski i Dybiec, a także prezes Oddziału. Stacja z różnych względów nie spełniła pokładanych nadziei – wpłynęły na to końcówka gierkowskiej dekady z zarysowującym się kryzysem dotykającym wszystkie płaszczyzny życia, w tym także i kulturę, późniejszy stan wojenny, który przerwał na pewien czas działalność wszystkich organizacji i wreszcie wieczne kłopoty z przydziałami papieru dla wydawnictw. W wyniku pracy Stacji udało się wydać dwa „Roczniki” w 1982 i 1987 roku. Nadeszły przemiany ustrojowe i kolejne problemy finansowe. W początku roku 1990 zlikwidowano etaty w Stacji Naukowej, a w 1992 roku zlikwidowano ostatecznie placówkę. Zachwiało to bardzo kondycja Oddziału PTH – dokumenty i księgozbiór przejęło Archiwum Państwowe, utracono lokal… Jeszcze w 1990 roku wyszedł 19 tom pisma. W latach 1982-1985 kierował sądeckim Oddziałem PTH Michał Zacłona, w latach 1985-1988 ówczesny dyrektor Muzeum Okręgowego Wacław Kawiorski, po nim ponownie Michał Zacłona a przez dwie kadencje w latach 1991-1997 kierownik Archiwum Państwowego Tadeusz Duda. W latach 1997-2001 prezesem był Stanisław Pażucha, a w latach 2001-2004 znany sądecki historyk Leszek Migrała.

W roku 1992 jako roku jubileuszu 700-lecia miasta, ukazał się 20 tom „Rocznika Sądeckiego”, przy współpracy Miejskiego Ośrodka Kultury. Urząd Miasta Nowego Sącza przejął całość spraw organizacyjnych i finansowanie pisma, co zagwarantowało regularność ukazywania się pisma. Funkcję sekretarza redakcji objął Mieczysław Smoleń, który kierował redakcja do czasu swojej śmierci w 2007 r. Od roku 2007 funkcję sekretarza przejął Leszek Migrała a do pracy w redakcji przyszedł Jerzy Leśniak. Komitetem Redakcyjnym kieruje nieprzerwanie prof. Feliks Kiryk. W składzie Komitetu Redakcyjnego znaleźli się Tadeusz Duda, Julian Dybiec, Wacław Kawiorski (do t. 38 włącznie), Maria Kruczek, Stanisław Płaza (do t. 34 włącznie) i Michał Zacłona. Pismo wychodzi regularnie co roku, w 2015 wydano już 43 tom. W kolejnych latach skład Komitetu się powiększał – przybyli Bolesław Faron, Józef Hampel, Jan Lach, Michał Śliwa, Tadeusz Aleksander (od t. 22), Antoni Szczepanek (od t. 23), Wacław Marmon (t. 27-28), ks. Władysław Tarasek (od t. 28), Sławomir Tabkowski, Franciszek Leśniak i Leszek Migrała (od t. 30), Robert Ślusarek i Leszek Zakrzewski (od t. 36), Jan Wnęk (od t. 38) i Bogusław Kołcz (od t. 40).

Przy wielu przeciwnościach natury finansowej i technicznej udało się w 1994 roku wydać pracę Andrzeja Wasiaka Konfederacja barska na Sądecczyźnie, w roku 1998 Mieczysława Smolenia Tablice, groby i pomniki świadczące o przeszłości Nowego Sącza. Oddział współorganizował kilka sesji historycznych – 80 rocznica bitwy gorlickiej, Galicja w 1846 roku, Św. Świerad i jego czasy, 80 rocznica odzyskania niepodległości Polski, XX rocznica powstania NSZZ „Solidarność”. Maria Kruczek wydała książki poświęcone historii II Liceum Ogólnokształcącego im. Marii Konopnickiej i obchodom jubileuszowym. Od roku 2001 z inicjatywy m.in. Marka Michalika i Doroty Damian, Oddział wraz ze Związkiem Sądeczan, Szkołą Podstawową nr 21, Gimnazjum nr 2 zorganizował po raz pierwszy konkurs historyczny dla młodzieży szkolnej „Ziemia Sądecka – od przeszłości do współczesności”. Aż do roku 2007 główne prace organizacyjne, przygotowanie pytań, nagród dla uczestników i laureatów wykonywali z zaangażowaniem nauczyciele-historycy. W latach 2003-2012 członkowie Oddziału włączali się w kwesty „Odnawiamy Sądeckie Nekropolie”.

Oprócz tego członkowie prowadzili indywidualną działalność badawczą, publikując artykuły w prasie lokalnej, periodykach historycznych. Nauczyciele przygotowywali uczniów do kolejnych edycji „Olimpiad Historycznych”, którym patronuje PTH, konkursów m.in. „Parlamentaryzm w Polsce” i „Losy Żołnierza i Dzieje Oręża Polskiego”.

W grudniu 2004 roku podjąłem się przewodzenia Oddziałowi PTH. Wchodziliśmy w rok jubileuszu 50-lecia, stąd pierwszy wysiłek organizacyjny, podjęliśmy w celu zorganizowania „złotych godów” naszego Oddziału. Dzięki świetnej współpracy z Koleżankami i Kolegami z Oddziału, pomocy Sądeckiej Biblioteki Publicznej, która przygotowała jubileuszową wystawę w swoich podziemiach, a także życzliwości władz miasta, czerwcowe obchody udały się znakomicie. Z tej okazji Poczta Polska wydała kartę pocztową, datownik pocztowy, przygotowaliśmy pamiątkowe medale zaprojektowane przez śp. Mariana Piwowara – nestora naszego Oddziału i dyplomy dla członków towarzystwa i zasłużonych osób.

Uruchomiliśmy na serwerze miasta pierwszą stronę internetową, obecnie prowadzoną przez wiceprezesa Bogdana Potońca już na niezależnym portalu. zebraliśmy materiały do opracowania dziejów PTH w Nowym Sączu, wspomogliśmy organizacyjnie pomysł Bożeny i Ryszarda Kruków z „Almanachu Muszyny”, którzy zainicjowali i zrealizowali wydanie reprintu 2 tomu „Rocznika Sądeckiego”. Wycieczki historyczne zorganizowane wspólnie z PTTK Oddział „Beskid”, śladami konfederacji barskiej i zamków w dolinach Popradu i Dunajca, przypomniały o tego typu działaniach z przeszłości Oddziału. Wspólnie z II Liceum Ogólnokształcącym im. Marii Konopnickiej organizowaliśmy okolicznościowe sesje historyczno-edukacyjne: z okazji 350. rocznicy wyzwolenia miasta Nowego Sącza spod najazdu szwedzkiego (2005), z okazji 25. rocznicy śmierci Juliana Zubka ps. „Tatar” pt. Partyzancka Sądecczyzna 1939-1945 (2006), Nowy Sącz u zarania niepodległości. W 90-lecie utworzenia 1 Pułku Strzelców Podhalańskich (2008), Solidarność ‘80 – polski przełom (2010), 100-lecie harcerstwa na Sądecczyźnie (2011 – z Hufcem ZHP) i Rok 1863 (2013).

Doskonale układa się współpraca z Muzeum Okręgowym, z którego gościny korzystamy – stąd wspólna organizacja konferencji naukowych: Konfederacja barska w Małopolsce południowej (2008) i Kampania wrześniowa i sądeccy generałowie (2009).

Sądeccy historycy byli współorganizatorami, z nowotarskim Oddziałem PTH i Muzeum Regionalnym im. Seweryna Udzieli w Starym Sączu, obchodów okolicznościowych oraz konferencji popularnonaukowej (18-19 lutego 2006 r., Stary Sącz – Nowy Sącz – Poronin) Ks. Michał Głowacki a Powstanie Chochołowskie w 160. rocznicę wydarzeń. Z inicjatywy Oddziału, 18 lutego 2006 r. na ścianie zewnętrznej kościółka na Starym Cmentarzu w Nowym Sączu odsłonięto tablicę poświęconą ks. Michałowi Głowackiemu, który zmarł w izbie chorych koszar na nowosądeckim zamku i został pochowany na tej nekropolii. W 2006 r. Oddział zaangażował się również, jako współorganizator razem z PKP PLK SA Zakład Linii Kolejowych w Nowym Sączu oraz Stowarzyszeniem Inżynierów i Techników Komunikacji RP Oddział w Krakowie, w organizację sesji Dzieje i perspektywy kolei w Nowym Sączu, a z krakowskim Oddziałem IPN konferencję Niepodległościowe podziemie zbrojne w okolicach Tęgoborza (2011).

Gościnnie braliśmy udział w sesjach i konferencjach organizowanych przez sąsiednie Oddziały PTH z Nowego Targu, Tarnowa i Limanowej, a także inne stowarzyszenia, wygłaszając tam referaty.

Inną forma aktywności są zainicjowane i organizowane corocznie kolejne edycje „Sądeckiego Patriotycznego Śpiewania”, w latach 2007-2010 organizowane przez PTH dwa razy do roku – 3 maja u oo. jezuitów w Parafii PW. Świętego Ducha, a 11 listopada w Parafii „Kolejowej”. Od roku 2007 Miejski Ośrodek Kultury przejął od nas prowadzenie „śpiewań” majowych, PTH organizuje nadal spotkania listopadowe. Ostatniemu 18. już spotkaniu towarzyszyły motywy muzyczne i prezentacja opowiadająca o Lwowie.

Wspólnie z Kołem Radia Maryja przy Parafii „Kolejowej” a ostatnio także z IPN prowadzimy cykl prezentacji „Bóg – Honor – Ojczyzna”, w trakcie których prezentujemy sylwetki „Żołnierzy Wyklętych” i ważne wydarzenia rocznicowe.

Oddział organizował także promocje książek historycznych wydanych przez PTH i IPN, wspólnie z Katolickim Stowarzyszeniem „Civitas Christiana” organizował odczyty znakomitych historyków z IPN i dr Lucyny Kulińskiej z AGH.

We wspaniałej patriotycznej atmosferze odbywały się promocje książek Jerzego Gizy, organizowane ze Strażą Graniczną w historycznych koszarach 1 psp: Organizacja Wolność 1918 (2011), Sądecki Garnizon i jego żołnierze w pierwszych latach niepodległości 1918-1922 (2015) i Generał Józef Giza 1887-1965 Virtute et arms (2015).

            Nową jakość przyniosło powstanie Komisji Wojskowości z grupą rekonstrukcji historycznych, której przewodzi Paweł Terebka. Rekonstruktorzy uświetniają patriotyczne uroczystości, występują na rajdach i zlotach, a także uczestniczą w okolicznościowych wydarzeniach organizowanych przez stowarzyszenia i gminy z terenu województwa, biorą udział w przejazdach pociągów retro, organizowanych przez Nowosądeckie Stowarzyszenie Miłośników Kolei. Rekonstrukcje historyczne Bitwa o Rytro (2009, 2010), Stan wojenny – pamiętamy (2010) czy zeszłoroczna inscenizacja rekonstrukcji Bitwy pod Marcinkowicami 1914 r. w miejscu wydarzeń sprzed 100 lat, na polu Pasternik (współorganizowana m.in. z Zespołem Szkół im. Władysława Orkana w Marcinkowicach), podczas której wystąpiło ponad 90 osób z 11 grup rekonstrukcyjnych, cieszyły się sporym zainteresowaniem.

Kiedy z inicjatywą przyznawania nagrody za najlepszą publikację na temat Sądecczyzny, wystąpili znany miłośnik historii i regionalista Ryszard Kruk, wraz z żoną, Bożeną Mściwujewską-Kruk, Redaktor Naczelną „Almanachu Muszyny”, do akcji włączył się nasz Oddział. W pracach wzięło udział Muzeum Okręgowe i Komitet Redakcyjny „Rocznika Sądeckiego” i w ubiegłym roku Redakcja „Almanachu Sądeckiego” i Oddział „Civitas Christiana”. Laureatami poszczególnych edycji byli:

– I edycja, rok 2008: Piotr i Tadeusz Łopatkiewiczowie, Stanisława Tomkowicza inwentarz zabytków powiatu sądeckiego,

– II edycja, rok 2009: Jerzy Leśniak, Szkoła Chrobrego 1908-2008,

– III edycja, rok 2010: Jerzy Giza, Nowosądecka Lista Katyńska,

– IV edycja, rok 2011: Józef Skrabski, Kościoły Grybowa,

– V edycja, rok 2012: ks. Jan Kudelka, Kościół na Sądecczyźnie w godzinie próby 1939-1945,

– VI edycja, rok 2013: Grzegorz Olszewski, Więźniowie KL Auschwitz z powiatu nowosądeckiego: księga pamięci,

– VII edycja, rok 2014: Anna Janota-Strama, Stadniccy herbu Szreniawa z Nawojowej: dzieje rodu,

– VIII edycja, rok 2015: Grzegorz Olszewski, Ziemia Sądecka. Monografia historyczna administracji lokalnej i po raz pierwszy równorzędnie praca zbiorowa pod redakcją Dawida Golika Masz synów w lasach, Polsko...: podziemie niepodległościowe i opór społeczny na Sądecczyźnie w latach 1945-1956.

 

Pamiątkową statuetkę przygotowuje corocznie sądecki konserwator zabytków Józef Stec. Każdego roku jest to unikalna kompozycja; w oprawę wykonaną z drewna wstawiana jest kamienna płyta z wygrawerowanym i pokrytym prawdziwym złotem napisem: „SĄDECCZYZNA, nagroda im. Szczęsnego Morawskiego”, podanym rokiem przyznania nagrody i herbem Ziemi Sądeckiej. Drewno i kamień, jako surowce naturalne, symbolizują bogactwo przyrody Ziemi Sądeckiej, a zarazem i trwałość tradycji.

Oddział podejmował także ważne inicjatywy – włączył się w akcję protestu przeciw zmianie 100-letniej nazwy szkoły im. Urszuli Kochanowskiej, obecności sowieckiego pomnika przy Alejach Wolności, honorowania komunistycznych bohaterów w reprezentacyjnych miejscach miasta, zbieraniu podpisów w obronie lekcji historii…

 

Wydarzenia, wydarzeniami ale najważniejszą wartość stanowią Ci, którzy swoją pracą inspirują i realizują wszystkie te wydarzenia. Członkowie PTH (np. Leszek Migrała) są autorami książek, artykułów i innych publikacji w czasopismach naukowych, popularnych i w prasie codziennej. Zasiadają w kolegiach redakcyjnych periodyków historycznych i innych wydawnictw. Maria Kruczek „sekretarzuje” nieprzerwanie Oddziałowi od 1978 roku. W prowadzeniu sesji zawsze można liczyć na pomoc Józefa Słowika i Antoniego Szczepanka. W pracach konkursu dla młodzieży biorą udział m.in. Dorota Damian, Urszula Duda, Marek Michalik i Beata Wierzbicka.

Wieloletnią działalność badawczą prowadzą Stanisław Korusiewicz, Bogdan Potoniec – przygotowujący biogramy sądeckich uczestników powstania styczniowego, a także dziejów cmentarzy z czasu I wojny światowej i  Łukasz Poremba, który zajął się poszukiwaniem śladów wydarzeń z czasu I wojny.

Na szczególne uznanie zasługują działania Tomasza Koseckiego, który od kilku lat podejmuje wysiłek upamiętnienia działań partyzanckich w okolicach rodzinnego Tęgoborza. Dotarł do świadków i potomków partyzantów, zainteresował tematem Instytut Pamięci Narodowej i doprowadził do zorganizowania w 2011 r. sesji naukowej, poświęconej tej tematyce. Pokłosiem konferencji było wydanie przez IPN książki z przedmową Macieja Korkucia Śladami podziemia. Działalność niepodległościowa w rejonie Tęgoborza w latach 1939 1953, Kraków 2013. T. Kosecki brał udział w organizacji uroczystości odsłonięcia 5 października 2013 r. na Białowodzkiej Górze, w gminie Łososina Dolna, pomnika partyzantów walczących o wolność Polski z okupantem niemieckim w latach 1939-1945 i „Żołnierzy Wyklętych”, zmagających się z sowiecką i komunistyczną dominacją w latach 1945-1953, którego był także współfundatorem.

 

              Wśród członków PTH wyróżnia się działalność Pawła Terebki, miłośnika, kolekcjonera i niekwestionowanego znawcy militariów, przewodniczącego powstałej w 2010 r. Komisji Wojskowości przy Oddziale PTH, gdzie działają aktywnie z Dariuszem i Markiem Batkowskimi, Adamem Borkiem i Edwardem Janurem. Jest on inicjatorem i organizatorem wielu wydarzeń okolicznościowych o charakterze patriotyczno-edukacyjnym i uczestnikiem wszystkich działań związanych z rekonstrukcjami historycznymi. Uczestniczą w nich zaprzyjaźnione grupy rekonstrukcyjne – najczęściej GRH „Gorlice 1915”. Strażnikiem pamięci o ostatnich żyjących żołnierzach II wojny światowej i „Żołnierzach Wyklętych” z terenów Sądecczyzny jest Jan Ruchała. Problematyką tą, upamiętnieniem i oddaniem należnego honoru bohaterom zainteresował młodzież szkolną. Dzięki jego staraniom 93-letni Władysław Świątnik, żołnierz 2 Dywizji Strzelców Pieszych Armii Polskiej we Francji został awansowany do stopnia podporucznika (2013), a „Żołnierze Niezłomni” por. Stefan Kulig, Zbigniew Obtułowicz i Józef Stojek – do stopnia kapitana (2015).

 

               Za szczególne zasługi w działalności, kilku członków Oddziału uhonorowano prestiżowymi wyróżnieniami. Tadeusz Duda jako pierwszy w dziejach nowosądeckiego Oddziału uchwałą Walnego Zgromadzenia w Pułtusku otrzymał tytuł Honorowego Członka PTH. Dyplomem uznania ZG PTH za zasługi uhonorowano Mariana Piwowara. Wyróżnienia te wręczył laureatom wiceprezes Zarządu Głównego prof. dr hab. Andrzej Chwalba na konferencji „Partyzancka Sądecczyzna” 27 września 2006 r. w Nowym Sączu. Uchwałą Walnego Zgromadzenia Delegatów w Olsztynie, dr Maria Kruczek i dr Władysław Kruczek otrzymali tytuły Honorowych Członków PTH w uznaniu za wieloletnią, twórczą działalność, upowszechnianie wiedzy historycznej wśród młodzieży, pełną oddania pracę dla dobra środowiska historycznego. Oddział PTH w Nowym Sączu uznany został przez Zarząd Główny za jeden z najbardziej prężnych ośrodków w kraju. Uhonorowanie dwóch osób z jednego Oddziału świadczyło o bardzo dobrym postrzeganiu pracy historyków z Nowego Sącza. Wyróżnieni otrzymali dyplomy z rąk wiceprezesów Zarządu Głównego, mgr Zofii Kozłowskiej i prof. dr hab. Andrzeja Chwalby w czasie uroczystości 11 maja 2010 r. w sądeckim ratuszu.

 

                Z pewnością nie jest to wszystko, co można powiedzieć o nas i współpracy z zaprzyjaźnionymi Osobami, Stowarzyszeniami i Instytucjami. Nie sposób wymienić wszystkich. Stąd też chcielibyśmy podziękować Wszystkim tym, którzy darzą nas zaufaniem, życzliwością i pomocą i zapewnić o swojej wdzięczności. A Koleżankom i Kolegom z Oddziału PTH życzyć wytrwałości i satysfakcji z pracy dobrze wykonanej, w służbie Ojczyzny.

                                                                                   Leszek Zakrzewski

 


Powrót